سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه/ گسترش تجارت منطقه‌ای، راهکار عبور از بحران‌های جهانی

بررسی آمار تجارت خارجی ایران در سال 1397 نشان می‌دهد که بیش از نیمی از کالاهای وارداتی کشور تنها از 3 کشور چین، امارات متحده عربی و ترکیه تامین شده و در مقابل، حدود 50 درصد صادرات ایران تنها به 3 کشور چین، امارات و عراق اختصاص ‌یافته است. همچنین این آمار از سهم کمتر از 2 درصدی کالاها و محصولات ایرانی از کل حجم واردات همسایگان ایران حکایت دارد. با ‌وجود این، اطلاعات تجارت خارجی‌ در سطح جهان حاکی از آن است که با اینکه قراردادهای تجارت آزاد و ترجیحی گوناگونی تحت لوای عضویت در سازمان تجارت جهانی میان کشورهای دنیا به امضا می‌رسد، نزدیک به 80 درصد تجارت کشورها با کشورهای همسایه خود و در سطوح منطقه‌ای انجام می‌شود. این در حالی‌ است که در سال 1397 سهم صادرات ایران به 15 کشورهای همسایه از کل صادرات کشور، 54 درصد و سهم واردات ایران از کل واردات از این کشورها 27 درصد بوده است. چنان‌که پیداست ارقام ذکرشده با اعداد جهانی تفاوت فاحشی دارند. پایین‌بودن میزان اقلام وارداتی ایران از کشورهای همسایه به دلیل توسعه‌یافتگی کمتر آن‌ها و عدم توانایی برای تامین نیازهای کشور، امری طبیعی به ‌نظر می‌رسد، اما با توجه به ظرفیت‌های موجود در ایران در تولید برخی از اقلام ضروری و زیرساختی مانند محصولات نیمه‌نهایی یا نهایی فلزی و مانند آن‌ها و نیز تقاضای رو به رشد کشورهای همسایه در خصوص این محصولات، انتظار می‌رود که ایران بتواند سهم بیشتری از بازار 500 میلیون نفری  این کشورها را از آن خود کند.

در بین کشورهای دنیا، ایران از بیشترین تعداد همسایه در مرزهای آبی و خاکی خود برخوردار است، اما اینکه چرا سهم تجارت خارجی آن با کشورهای همسایه اندک است، دلایل گوناگونی دارد. مسلما بازار نیم‌ میلیارد نفری کشورهای همسایه ایران و نیز موقعیت استراتژیک کشور در دسترسی به آب‌های آزاد بایستی محرک‌های بسیار بیشتری برای ایران ایجاد می‌کرد تا در تجارت خارجی با همسایگان نقش پررنگ‌تری ایفا کند. اما نکته اساسی اینجاست که مراودات تجاری بیشتر با کشورهای همسایه به زیرساخت‌های اساسی نیز نیاز دارد. در شرایط تحریمی، نقل‌وانتقال کالاهای ایرانی از مسیرهای دریایی با مشکلات اساسی (ازجمله بیمه، ردیابی محصولات ایرانی و غیره) روبه‌رو است، مسلما اگر سابق بر این ایران با کشورهای همسایه خطوط ریلی مناسب‌تری احداث کرده بود علاوه بر حضور موثرتر در بازار این کشورها، از مسائل تحریمی بیشتر مصون می‌ماند یا ایجاد بستر مناسب برای انعقاد پیمان‌های پولی دوجانبه با کشورهای منطقه، اقتصاد ایران را به شکل بهتری به کشورهای همسایه گره می‌زد و در شرایط بحران می‌توانست بیشتر به داد اقتصاد کشور برسد. البته کمتر توسعه‌یافتگی کشورهای همسایه ایران در برخی موارد ممکن است مشکلاتی را در بحث تجارت خارجی به همراه داشته باشد؛ به‌عنوان ‌مثال، کشورهای افغانستان و عراق که تراز تجاری قابل‌ توجهی (مثبت به نفع ایران) دارند، از این شرایط ناراضی‌اند؛ چراکه نمی‌توانند محصول مناسبی را برای توازن بیشتر تراز تجاری به ایران عرضه کنند. روسیه نیز از این نظر درخور توجه است؛ چراکه ایران با وجود تعاملات گسترده سیاسی - اقتصادی با این کشور، سهم بزرگی از تجارت خارجی با آن ندارد که خود به‌عنوان یک چرای بزرگ مطرح است! شایان‌ ذکر است که سهم ایران از بیش از 280 میلیارد دلار واردات روسیه در سال 2018 تنها 500 میلیون دلار بوده است. در این ‌ارتباط دوجانبه، امروز کشور روسیه موضوع ایجاد سامانه‌ای مانند سوئیفت را برای گسترش ارتباط خود با ایران پیش کشیده است که البته چندوچون برقراری آن میان تنها دو کشور محل مناقشه است. با این حال پیمان اوراسیا، پنج کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان را وارد معاملات جدیدی با ایران می‎‌کند و به گسترش روابط منطقه‌ای ایران کمک خواهد کرد. بحث صادرات مجدد کالاهای ایرانی به مناطقی فراتر از طریق کشورهای مذکور نیز افق دید مناسبی را برای افزایش مراودات با این کشورها ترسیم کرده است.

در پایان در خصوص افزایش تعاملات تجاری میان ایران و کشورهای همسایه باید‌ این سوال مهم را پرسید که بخش خصوصی واقعی چگونه می‌تواند از افزایش تعاملات تجاری ایران با کشورهای منطقه و اورسیا به نفع خود و کشور استفاده کند. به‌یقین صادرات مواد اولیه و مواد خام نفتی و غیرنفتی و مشتقات آن‌ها  نمی‌تواند راه‌حل مناسب و طولانی‌مدتی برای افزایش مراودات تجاری و مثبت‌تر کردن تراز تجاری کشور باشد. امروز ایران تنها با کشور سوریه قرارداد تجارت آزاد امضا کرده است که البته هنوز نتوانسته است از تمامی مزیت‌های آن استفاده کند. اما عضویت هرچند موقت در اتحادیه اوراسیا برای برقراری تعرفه‌های ترجیحی و نیز تهاتر کالا برای ایران فرصت بیشتری برای تمرین ایران در حوزه تجارت آزاد قرار داده است. ایران باید بتواند با ایجاد مراودات تجاری بیشتر، به بازارهای هدف خود تنوع ببخشد تا از خطرات ناشی از کم‌بودن شرکای تجاری اصلی در امان بماند.

گفت و گوها

ماهنامه اخبار فلزات

cache/resized/2091afdaff5653aed5de5838e3b2bdaf.jpg
سرمقاله / مصطفی رجبی عضو هیات مدیره و برنامه‌ریزی
cache/resized/a3d8121aa8601b0c15c31e751afcd2d5.jpg
سرمقاله/ منصور یزدیزاده مدیرعامل شرکت ذوبآهن
cache/resized/a6f6b900e42a7e34c3648f0422e27dae.jpg
سرمقاله / علی اسماعیلی دبیر تحریریه /
cache/resized/0ae8623d56dbafa542c6aa3c0b87f39b.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه / کاهش
cache/resized/3a82131138548e3368155af1b80821d2.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه/ گسترش تجارت
cache/resized/ca3e70587d55f6105aa6562919d3c26d.jpg
سرمقاله/علی اسماعیلی دبیر تحریریه / صنعت
cache/resized/756ef62e518dd161f817b0615d605350.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه/ بّوَد کز
cache/resized/8183663ba8e9d683688345f5bcae2cde.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه / صنعتگر چه
Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Black Blue Brow Green Cyan

Body

Background Color
Text Color
Layout Style
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family