سرمقاله / علی اسماعیلی دبیر تحریریه / مسیر انحرافی

از هر 10 کیلوگرم بار که در جهان در حال جابه‌جایی است، 9 کیلوگرم آن به‌وسیله کشتی‌ نقل‌وانتقال می‌یابد که قسمت اعظم آن‌ها را کالاهای اساسی تشکیل می‌دهند. بررسی‌ها حاکی از آن است که حمل‌ونقل سنگ‌آهن، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین‌ کالاها پس از مواد غذایی، تا 70 درصد از قیمت تمام‌شده آن را تشکیل می‌دهد. این عدد خود بیان‌کننده میزان اهمیت یافتن راهی برای کاهش هزینه‌های جابه‌جایی و انتقال این ماده معدنی است. سیر هزینه‌های لازم پس از تولید ماده معدنی، هزینه حمل‌ونقل با ماشین‌آلات و تجهیزات جاده‌ای و ریلی تا مبادی صادراتی، هزینه‌های انبارداری و اداری، تعرفه و عوارض صادراتی و وارداتی، تخلیه و بارگیری در مبدا صادراتی (بندر)، هزینه حمل دریایی شامل کشتیرانی، بیمه، دموراژ، خدمات استافینگ و نظایر آن را شامل می‌شود. علاوه بر این، موضوع کراس استافینگ در حوزه حمل بار با کشتی نیز منجر به اتلاف زمان، افزایش هزینه، هدر رفت کالا و خسارت به کالاها می‌شود که از آن به‌عنوان تهدیدی برای صادرات یاد شده است.

هرچند طی سال‌های اخیر، صادرات سنگ‌آهن کشور کاهش یافته و از 23 میلیون تن در سال 1392 به حدود 10 میلیون تن در 8 ماه نخست سال 1398 رسیده، اما از همین میزان تا 80 درصد با روش حمل جاده‌ای و 20 درصد با استفاده از ریل به بندرهای صادراتی کشور منتقل شده‌ است. این در حالی است که کشور استرالیا به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان سنگ‌آهن در جهان، بیش از 90 درصد از مواد اولیه را با استفاده از سامانه‌های حمل ریلی به بندرهای خود منتقل می‌کند که به معنای سطح دسترسی بسیار مناسب بندرهای این کشور به خطوط ریلی و نیز تجهیزات و ماشین‌آلات کافی برای انجام عملیات تخلیه و بارگیری مواد معدنی است. بدیهی است که استفاده از حمل ریلی تا بندر به‌جای حمل جاده‌ای، اثر قابل‌توجهی بر کاهش هزینه‌های ذکر شده دارد.

نگاهی به قیمت و هزینه‌ حمل شرکت‌های برتر معدنی در جهان، مقیاس بهتری را برای بررسی وضعیت حمل‌ونقل مواد معدنی در ایران به دست می‌دهد. قیمت تمام‌شده سنگ‌آهن (در معدن) به ازای هر تن برای شرکت واله برزیل در بازه 7 تا 9 دلار، ریوتینتو استرالیا بین 6 تا 8 دلار، بی.اچ.بی بیلیتون استرالیا 7 تا 9 دلار و فورتسکیو استرالیا 11 تا 13 تن عنوان شده است (اعداد مربوط به سال 2015 هستند). این عدد برای شرکت‌های داخل ایران بین 10 تا 12 دلار در سال‌های گذشته متغیر بوده است. اختلاف هزینه‌های حمل‌ونقل سنگ‌آهن برای ایران و این شرکت‌ها بسیار قابل توجه‌ است. در چند سال گذشته، هزینه حمل سنگ‌آهن به ازای هر تن تا بندرهای داخلی برای شرکت‌های خارجی که ذکر آن رفت در دامنه 5 تا 7 دلار قرار داشته، اما این عدد برای شرکت‌های داخل کشور 12 تا 14 دلار بوده است. هزینه حمل دریایی تا یکی از بزرگ‌ترین مقاصد (چین) نیز برای شرکت‌های واله، ریوتینتو، بی.اچ.پی بیلیتون و فورتسکیو بین 4 تا 8 دلار به ازای هر تن سنگ‌آهن و برای ایران بین 10 تا 12 دلار به ازای هر تن سنگ‌آهن بوده است. در مقابل اما قیمت تمام‌شده سی.اف.آر چین برای سنگ‌آهن برای 4 شرکت مذکور بین 16 تا 28 دلار اما برای شرکت‌های داخل ایران 32 تا 38 دلار برای هر تن بوده است. در این ‌بین، اقداماتی که برخی شرکت‌های سنگ‌آهن در جهان برای کاهش هزینه‌های حمل دریایی خود انجام داده‌اند، بسیار جالب‌توجه است. به‌عنوان‌مثال، شرکت واله برزیل برای کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی خود، اقدام به تاسیس شرکت حمل دریایی واله‌مکس (Vale mAx) کرد. به‌طوری‌که در سال 2011 با به‌کارگیری کشتی‌های غول‌پیکر با ظرفیت 380 تا 400 هزارتنی، هزینه حمل مواد معدنی از طریق دریا را برای شرکت واله به 5 دلار برای هر تن رساند. الگویی که باید دید تا چه میزان قابلیت پیاده‌سازی در ایران را دارد. گفتنی است که تا ماه ژانویه 2020، تعداد 65 کشتی واله‌مکس در حال سرویس‌دهی بوده‌اند.

 در برنامه ششم توسعه تا پایان چشم‌انداز 1404، تولید بیش از 700 میلیون تن انواع ماده معدنی در نظر گرفته شده است. جدا از اینکه باتوجه به مشکلات پیش‌روی کشور این عدد تا چه میزان قابل‌دستیابی است، اما بدیهی است که در آینده‌ای نزدیک بسیاری از ذخایر مواد معدنی ایران پایان خواهند یافت و اکتشاف منابع جدید یا واردات مواد معدنی باید در دستور کار قرارگیرد. در این میان، پرواضح است که عدم ایجاد زیرساخت‌های بندری، کشتیرانی و نیز ریل و جاده‌ به میزان متناسب با تقاضاهای محتمل، اهداف چشم‌اندازها را محقق نخواهد کرد و به سرمنزل مقصود نخواهد رساند. در این شرایط، افق‌های پیش‌بینی‌شده تنها به مسیر‌های انحرافی بدون درنظر گرفتن امکانات واقعی تبدیل خواهند شد، حتی اگر دیگر بهانه‌ای به‌نام تحریم نیز وجود نداشته باشد.

گفت و گوها

ماهنامه اخبار فلزات

cache/resized/2091afdaff5653aed5de5838e3b2bdaf.jpg
سرمقاله / مصطفی رجبی عضو هیات مدیره و برنامه‌ریزی
cache/resized/a3d8121aa8601b0c15c31e751afcd2d5.jpg
سرمقاله/ منصور یزدیزاده مدیرعامل شرکت ذوبآهن
cache/resized/a6f6b900e42a7e34c3648f0422e27dae.jpg
سرمقاله / علی اسماعیلی دبیر تحریریه /
cache/resized/0ae8623d56dbafa542c6aa3c0b87f39b.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه / کاهش
cache/resized/3a82131138548e3368155af1b80821d2.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه/ گسترش تجارت
cache/resized/ca3e70587d55f6105aa6562919d3c26d.jpg
سرمقاله/علی اسماعیلی دبیر تحریریه / صنعت
cache/resized/756ef62e518dd161f817b0615d605350.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه/ بّوَد کز
cache/resized/8183663ba8e9d683688345f5bcae2cde.jpg
سرمقاله/ علی اسماعیلی دبیر تحریریه / صنعتگر چه
Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Black Blue Brow Green Cyan

Body

Background Color
Text Color
Layout Style
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family