آخرین اخبار

صنایع‌کوچک در قالب خوشه‌های صنعتی ارزش‌آفرین هستند

اکبر ترکان؛ رئیس هیات مدیره شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی

اگر به کشور و ساختار صنعتی کشور ایتالیا  یا حتی ترکیه نیز نگاهی بیندازیم، مشخص می‌شود اغلب بخش های صنعتی این دو کشور را صنایع کوچک و متوسط تشکیل می‌دهند. مساله مهم در مورد صنایع کوچک این است که حتی ممکن است این صنایع به‌تنهایی دارای مزیت باشند، اما لزوما تشکیل یک سیستم را نمی‌دهند. بلکه هنگامی این صنایع ارزش‌آفرین خواهند بود که در کنار یکدیگر قرار گیرند و یک سیستم یکپارچه را تشکیل دهند. اما در حالتی که تشکیل سیستم ندهند و به‌صورت اجزای منفرد و جدا از هم قرار گیرند، قابلیت هم‌افزایی نخواهند داشت؛ چرا که تنها در صورت یکپارچه‌سازی اجزای سیستم و تجمیع صنایع کوچک و متوسط با یکدیگر، هم‌افزایی به‌وجود می‌آید. اگر از یکپارچه‌سازی صنایع کوچک و متوسط با صنایع بزرگ غفلت شود، آنگاه ساختار صنعت کشور به هم می‌خورد.
نکته بسیار مهم دیگر در مورد صنایع کوچک و متوسط این است که نباید تصور شود این صنایع به‌صورت اجزای جدا شده از یکدیگر عمل می‌کنند. در حقیقت این صنایع در زمانی معنا پیدا خواهند کرد که به‌صورت اجزای یک سیستم با یکدیگر پیوند داشته باشند و یک سیستم یکپارچه تشکیل دهند. در صورتی که تئوری عمومی سیستم‌ها با دقت مورد بررسی قرار گیرد، یک سیستم عبارت است از مجموعه‌ای از اجزای به هم پیوسته که یک حرکت جهت‌دار دارند. بنابراین در صورتی که اجزا به‌صورت جدا از هم قرار گرفته باشند، هیچ گاه خاصیت سیستمی نخواهند داشت. می‌توان نتیجه گرفت که در سیستم خاصیت هم‌افزایی وجود دارد. در این میان مساله‌ای که باعث می‌شود صنایع کوچک و متوسط معنادار شوند، هم‌پیوندی این صنایع در یک طرح جامع و بزرگ‌تر با صنایع بزرگ و مادر است. بنابراین صنایع کوچک و متوسط زمانی معنا خواهند داشت و مفید واقع می‌شوند که در یک هم‌پیوندی با یک زنجیره، یک مجموعه به هم پیوسته با صنایع بزرگ را تشکیل دهند.
متاسفانه در کشور ما طی سال‌های گذشته یکپارچه‌سازی صنایع کوچک و متوسط با صنایع بزرگ به شکل بسیار محدود انجام شد و عملا پیوند چندان مناسبی میان حلقه‌های مختلف صنعتی شکل نگرفته است. در حال حاضر مشاهده می‌شود که صنایع کوچک و متوسط پراکنده و متفرق بسیار زیادی در جای جای نقاط کشور وجود دارد، این در حالی است که این صنایع هیچ گاه موجب رشد اقتصادی کشور و بالندگی صنعت نشده‌اند. البته ناگفته نماند که در این میان، برخی شرکت‌های استثنا نیز وجود داشتند که توانستند صنایع کوچک و متوسط را یکپارچه کنند. هنگامی که به شرکت ساپکو به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های ایران خودرو نگاهی بیندازیم، مشخص خواهد شد این شرکت تمامی قطعه‌سازان و مجموعه‌سازان مختلف را برای ایجاد یک زنجیره، یکپارچه کرده است. بنابراین در این مجموعه از به هم پیوستن اجزا، یک سیستم کلی تشکیل می‌شود. در این مورد می‌توان گفت شرکت ساپکو همراه با زنجیره‌های زیرمجموعه آن، یک خوشه صنعتی را تشکیل می‌دهند. فراموش نشود که حتی اجزای شرکت‌های کوچک و متوسط در این مجموعه‌ها هیچ گاه به‌تنهایی دارای ارزش نبوده‌اند؛ بلکه این خوشه‌های صنعتی دارای ارزش هستند که با یکپارچه شدن در کنار هم توانستند صنعتی قوی را ایجاد کنند. خوشه‌های صنعتی یعنی اجزای به هم پیوسته که از صنایع کوچک و متوسط تشکیل می‌شوند. بنابراین شرکت‌هایی مانند ساپکو و حتی سازه گستر که صدها زنجیره کوچک را به یکدیگر پیوند می‌دهند، می‌توانند کشور را صنعتی و ارزش‌آفرینی ایجاد کنند.
در این میان نباید گمان کرد که ایجاد یک صنعت کوچک اقدام صحیحی است. امروزه در کشورهای پیشرفته احداث صنایع کوچک به‌صورت منفرد و جدا از خوشه‌های صنعتی کاملا بی‌معنی است و ایجاد ارزش نخواهد کرد. بنابراین همان طور که پیش از این نیز بیان شد، احداث صنایع کوچک زمانی توجیه اقتصادی و معنا خواهد داشت که یک طرح جامع و گسترده و پیوندی قوی با صنایع بزرگ و مادر وجود داشته باشد و همه صنایع با یکدیگر در ارتباط باشند تا یک خوشه صنعتی را تشکیل دهند.
در حال حاضر برای یکپارچه‌سازی صنایع کوچک و متوسط، در بسیاری از کشورها مقوله‌ای به نام پیمانکار عمومی به‌وجود آمده است و وظیفه این پیمانکار عمومی نیز یکپارچه‌کننده اجزا و صنایع کوچک و متوسط با صنایع بزرگ است. در حقیقت این پیمانکاران چندین پیمانکار کوچک و متوسط را در قالب یک پیمانکار عمومی به‌کار می‌گیرند و می‌توانند با استفاده از قراردادهای پیمانی از سوی شرکت مادر، صنایع کوچک و متوسط را با صنایع بزرگ پیوند زنند و یکپارچه کنند. زیرا در صورتی که این پیمانکار عمومی وجود نداشته باشد، پیمانکاران و صنایع کوچک عملا فعالیتی نخواهند داشت و فعالیت آن‌ها توجیه‌پذیر نخواهد بود. در این میان دولت نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند و این نقش نیز به حرفه‌ای بودن نظام صنعتی بازمی‌گردد. با این حال در کشور ما به‌دلیل نبود یک نظام حرفه‌ای، دولت نتوانسته است آن‌گونه که باید و شاید صنایع کوچک و متوسط را با صنایع بزرگ در یک قالب بگنجاند. این در حالی است که به‌طور معمول در بسیاری از کشورها دولت‌ها نقش کارفرما را ایفا می‌کنند. به‌گونه‌ای که در یک نظام حرفه‌ای دولت‌ها هیچ دخالتی ندارند. در این نظام‌های حرفه‌ای می‌توان خوشه‌های صنعتی را به‌عنوان شرکت‌های پیمانکاری عمومی و زنجیره شرکت‌ها مشاهده کرد که می‌توانند با ایجاد اشتغال و ارزش افزوده، کشور را صنعتی سازند. کشور ما نیز راهی به‌جز این نخواهد داشت.

گفت و گوها

ماهنامه اخبار فلزات

cache/resized/eb82d6e01471fb45208b29c7df8e5e53.jpg
سرمقاله مهمان/ جعفر سرقینی، معاون امور معادن و
cache/resized/5fdc39f541c2fb59cb2db32d804715af.jpg
سرمقاله مهمان/ بهرام شکوری، رئیس کمیسیون معدن و
cache/resized/236d941135e737286605a0609cab55c0.jpg
سرمقاله مهمان/ محمدرضا بهرامن، رئیس خانه معدن
cache/resized/606d6207a06e88856f9c9a317101be0c.jpg
دیپلماسی اقتصادی، ضامن پایداری و توسعه صادرات
cache/resized/051517a92fa9069987b9e99e58c35653.jpg
یادداشت مهمان: عزیزالله عصاری، مدیرعامل شرکت
cache/resized/9b369ed53e1c293f37e10a8b4d734b49.jpg
جعفر سرقینیتفکیک همگام با توسعه نیست پس از 6 سال
cache/resized/16567cc9ed641fa1a926c80b3dcd664e.jpg
بنادر نیازمند و زمینه‌ساز توسعه مهدی کرباسیان؛
Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Black Blue Brow Green Cyan

Body

Background Color
Text Color
Layout Style
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family