• آخرین های معدن
  • محبوبترین های معدن


 

ویژه ها

اجرای عملیات زیربنایی و طرح‌های توسعه‌ای نیازمند منابع مالی است و این منابع مالی نیز باید از طریق ثروت‌آفرینی برای کشور فراهم شود. قطعاً، معدن و صنایع معدنی از جمله صنایعی به‌شمار می‌روند که می‌توانند نقش بسزایی در ایجاد ثروت برای کشور داشته باشند؛

اما در صورت عدم استفاده درست از این منابع خدادادی، نه‌تنها ثروتی برای کشور به دست نمی‌آید، بلکه به نوعی ثروت‌سوزی نیز می‌شود. بحث خام‌فروشی و یا ثروت‌سوزی به یکی از چالش‌برانگیزترین موضوعات دولت یازدهم تبدیل شده است که همواره مخالفان و موافقان خاص خود را دارد. از این‌رو خبرنگار ماهنامه «اخبار فلزات» برای بررسی وضعیت خام فروشی با معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت به گفت‌وگو نشسته است. جعفر سرقینی در این خصوص معتقد است که ایجاد ارزش افزوده در یک محصول به نوعی ثروت‌آفرینی محسوب می‌شود. تا زمانی که هدف کشور خام فورشی باشد، طبعاً ثروت از کشور خارج شده و هیچ جایگزینی برای آن نخواهد بود؛ مشروح کامل این گفت‌وگو در ادامه می‌خوانید.

دولت از چه طریقی در صنایع معدنی قصد ثروت‌آفرینی دارد؟

 ایجاد ارزش افزوده در یک محصول، به‌نوعی ثروت‌آفرینی محسوب می‌شود. تا زمانی که هدف کشور خام فروشی باشد طبعاً ثروت از کشور خارج شده و هیچ جایگزینی برای آن نخواهد بود. امروزه ثروت‌آفرینی و ایجاد ارزش افزوده، سرلوحه کار دولت قرار گرفته و باعث شده است تا زنجیره تولید برخی از محصولات به‌خصوص فولاد، تقریباً کامل شود. به‌طوری که در سال گذشته نزدیک به چهار میلیون تن فولاد از کشور صادر شد. از این‌رو طی برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، به احتمال زیاد در سال جاری، صادرات فولاد از مرز 6 تا 7 میلیون تن خواهد گذشت و این امر، نمونه بارزی از ثروت‌آفرینی است. باید گفت که تکمیل زنجیره، تنها مربوط به فولاد نمی‌شود؛ بلکه تمامی صنایع از جمله مس، سرب و روی و... را دربرمی‌گیرد و تولیدکنندگان باید هدف اصلی خود را تکمیل زنجیره قرار دهند تا علاوه بر ثروت‌آفرینی، نقش موثری در ایجاد اشتغال برای کشور داشته باشند. راه دیگر ثروت‌آفرینی، کشف ذخایر و معادن جدید است؛ زیرا اگر تنها به ذخایر موجود بسنده کنیم، یک روز تمام ذخایر به پایان می‌رسد. یکی از برنامه‌های مهم دولت، مطالعه بر روی کشف پهنه‌های جدید است. در حال حاضر بر اساس مطالعات انجام شده، ذخایر جدیدی پیدا شده است که می‌توان با این ذخایر جدید، آینده درخشانی برای حوزه معدن متصور شد.

علت اصلی ایجاد پدیده خام‌فروشی چیست و دولت چه راهکارهای برای جلوگیری از خام‌فروشی اندیشیده است؟

هنگامی که دولت گذشته عوارض صادرات سنگ آهن خام را صفر و عوارض کنسانتره را 30 و گندله را 35 درصد قرار داد، معلوم بود که در هیچ مقطعی از زمان، ارزش افزوده ایجاد نخواهد شد و هیچ سرمایه‌گذاری با عقل سلیم، برای ایجاد ارزش افزوده سرمایه‌گذاری نخواهد کرد؛ زیرا مجبور است هزینه‌های بسیاری برای عوارض صادرات محصولات خود تا سقف 30 درصد پرداخت کند. این تصمیم و عملکرد دولت، تشویقی برای خام‌فروشی به‌حساب می‌آمد. تمامی دولت‌ها باید زمینه و بستر را برای ایجاد ارزش افزوده فراهم کنند. خوشبختانه امروزه این چرخه برعکس شده و عوارض صادرات کنسانتره صفر و صادرات گندله 15 درصد در نظر گرفته شده است که آن نیز به مرور زمان صفر خواهد شد. همچنین معافیت مالیاتی برای صادرات کلیه مواد خام معدنی برداشته شده است. این امر تاثیر بسزایی در جلوگیری از مواد خام خواهد گذاشت، در نتیجه ثروت به‌راحتی از کشور خارج نمی‌شود. در واقع مردم سیاست‌های دولت را زیر نظر گرفته و متناسب با آن سرمایه‌گذاری می‌کنند. اگر مردم مشاهده کنند که عوارض صادرات مواد خام صفر در نظر گرفته شده است و این مواد، معاف از مالیات هستند، طبیعتاً برای صادرات مواد خام تشویق خواهند شد. امروزه دولت صادرات مواد خام را نه به‌صورت دستوری و یا اجباری، بلکه با مکانیزم‌های موجود محدود کرده و صنایع را به سمت تکمیل زنجیره سوق داده است.

با توجه به تصمیم سرسختانه دولت یازدهم مبنی بر جلوگیری از خام فروشی، برای تعامل بیشتر بخش خصوصی و دولتی در جهت ظرفیت‌سازی و تکمیل زنجیره تولید چه راهکاری اندیشیده‌اید؟

عمده فعالیتی که در جهت تعامل بیشتر بخش دولتی و خصوصی انجام شده، شفاف‌سازی در عملکرد دولت است. مادامی که در کارها شفافیت نباشد، اعتمادی ایجاد نخواهد شد. لازم به ذکر است که شفافیت در کار مهم‌تر از سهولت است و این حرف شعار نبوده و دولتمردان به آن عمل کرده‌اند. اولین اقدام دولت شفاف‌سازی و آنگاه سهولت در تمامی بخش‌ها است. در حال حاضر در بخش معدن سیستم کاداستر راه‌اندازی شده است. این امر در کار مراجعه‌کنندگان سهولت ایجاد می‌کند. همچنین در سال‌های گذشته، دریافت مجوزها ماه‌ها به طول می‌انجامید؛ اما امروزه این کار به ساده‌ترین نوع در حال انجام است و مراجعه‌کنندگانی که برای ثبت محدوده باید مدت‌ طولانی در سازمان‌های مختلف معطل می‌شدند، امروزه می‌توانند و به‌صورت الکترونیکی و به‌راحتی کار خود را انجام ‌دهند. در کنار آن نیز، فضای کلی کسب‌وکار بسیار موثر است؛ امروزه فضای کسب‌وکار بسیار متفاوت شده و جامعه اعتماد بیشتری به فضای کسب ‌وکار دارند. رتبه بین‌المللی ایران در مورد فضای کسب‌وکار نیز بهتر شده است و مردم در فضای بدون هیجان و قابل اعتمادی سرمایه‌گذاری می‌کنند. از سوی دیگر نرخ تک رقمی تورم باعث به وجود آمدن فضایی امن برای سرمایه‌گذاران شده است. این عوامل دست به دست هم می‌دهند تا جامعه به دولت اعتماد کند.

فراهم نبودن زیرساخت‌های کشور در تکمیل زنجیره تولید (مانند حمل‌ونقل و پراکندگی معادن) باعث دامن زدن به خام‌فروشی خواهد شد. آیا بهتر نبود قبل از اجرای سیاست‌های مقابله با خام فروشی، تمرکز دولت بر روی تکمیل زیرساخت‌ها باشد؟

طبیعتاً فراهم بودن زیرساخت‌ها نقش تعیین‌کننده در توسعه کشور دارد. اما در خصوص تکمیل زنجیره تولید باید گفت که زیربناها را خود مردم ایجاد می‌کنند. مگر تمامی کارخانه‌های گندله و کنسانتره‌سازی که تا به امروز در ایران تاسیس شده، از سوی دولت بوده است؟ اکثر آن‌ها از طریق بخش خصوصی و نیمه‌خصوصی احداث می‌شود. دولت، تنها شرایط کار را برای آنها مهیا کرده است. البته لازم به ذکر است که باید بر روی زیربناهایی همچون حمل‌ونقل، اسکله‌ها، تناژ کشتی‌ها، انتقال انرژی و... کار بیشتری صورت بگیرد به‌خصوص در بخش جابه‌جایی مواد معدنی، زیرا هزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل، نقش موثری در بهای تمام‌شده دارد. اگر کشور قصد توسعه داشته باشد، باید فعالیت صادراتی خود را افزایش دهد. در حال حاضر صادرات کنسانتره و گندله، ارزش افزوده فراوانی برای کشور به‌همراه دارد؛ اما همچنان به لحاظ زیرساخت‌ حمل‌ونقل با مشکل روبه‌رو هستیم.

آیا ممانعت با خام‌فروشی با توجه به عدم تکمیل ظرفیت‌های فراوری باعث افزایش مازاد مواد معدنی نخواهد شد؟ دولت چه راهکاری برای حل این مشکل اندیشیده است؟

همین تصور باعث شد که در هشت سال منتهی به سال 1392، حدود 120 میلیون تن سنگ آهن به خارج از کشور صادر و در ازای آن فولاد وارد شده است. در آن مقطع زمانی کشور از محل فروش این مقدار سنگ آهن، پنج میلیارد دلار ارز آوری داشت. ولی در عوض بابت واردات فولاد نزدیک به 30 میلیارد دلار ارز از کشور خارج شد. اگر قرار باشد تنها به این حرف اتکا کنیم، دیری نخواهد گذشت که تمام ثروت کشور به‌صورت خام صادر خواهد شد و از سوی دیگر ایران به یک کشور واردکننده تبدیل می‌‌شود. باید در یک نقطه، مقابل خام‌فروشی ایستاد و امروزه دولت یازدهم این کار را انجام داد و متحمل سختی‌های فراوانی شد و این ایستادگی باعث شد تا بسیاری از گره‌های کور صنایع معدنی باز شود. حال می‌توان امیدوار بود که زنجیره فولاد و مس رفته‌رفته تکمیل است.

برخی از فعالان بخش معدن معتقدند که خام‌فروشی یک نوع بازاریابی است و از این طریق می‌توانند نوع و کیفیت محصولات خود را به بازارهای جهانی نشان دهند، آیا با ممانعت از خام‌فروشی بازارهای جهانی را از دست نخواهیم داد؟

آیا تا به امروز با صادرات 120 میلیون تن سنگ آهن، همچنان نتوانسته‌ایم در کشورهای بین‌المللی محصول خود را معرفی کنیم؟ برای بازاریابی، نهایتاً یک کشتی و یا یک میلیون تن به‌عنوان نمونه، صادرات می‌کنند نه 120 میلیون تن! این نوع بهانه‌ها، دلیلی برای فرار از اصل موضوع است. در کشوری که دولتمردان آن هر روز اعلام می‌کنند که خام‌فروشی انجام ندهید و همیشه مصداق اصلی صحبت‌های آن‌ها معدن است، نباید از کنار خام‌فروشی بهراحتی گذشت.

معدنکاران با واژه خام‌فروشی مخالف بوده و معتقدند هنگامی که مواد معدنی استخراج شده و به کنسانتره تبدیل می‌شود دیگر نباید از اصلاح خام‌فروشی استفاده کرد، نظر شما در این خصوص چیست؟

در واقع زمانی واژه خام‌فروشی به مواد معدنی اطلاق می‌شود که هیچ‌گونه ارزش افزوده‌ای ایجاد نشود و مواد معدنی تنها استخراج شده و دانه‌بندی شود. اما هنگامی که به مرحله کنسانتره می‌رسد دیگر خام نیست، زیرا به آن ارزش افزوده داده می‌شود. برخی از معدنکاران معتقدند که با اجرای مرحله دانه‌بندی، دیگر مواد معدنی جزو مواد خام محسوب نمی‌شود و می‌توان آن را به‌عنوان محصول فراوری شده، صادر کرد. باید گفت که این حرف درست نیست؛ زیرا اگر مواد معدنی را دانه‌بندی نکنند، امکان صادرات آن وجود ندارد؛ بنابراین دانه‌بندی برای صادرات است.

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های معدنکاران با توجه به نوسانات بازار، عدم پشتوانه حمایتی است و آن‌ها عنوان می ‌کنند که هیچ مرجع ذیصلاحی جهت تضمین سازوکار فروش داخلی وجود ندارد و این امر باعث خام‌فروشی می‌شود. آیا با این نظر موافق هستید؟

 من اعتقاد ندارم که قیمت‌ها حتماً باید توسط دولت تعیین شوند. در واقع قیمت‌ها باید توسط مکانیزم عرضه و تقاضا در بازار مشخص شوند. هنگامی که دولت به صادرکننده جایزه و معافیت مالیاتی می‌دهد، باعث می‌شود تا تولیدکننده داخلی در مقابل صادرکننده تنها بماند. در این صورت تولیدکننده ترجیح خواهد داد تا محصولات خود را به خریدار خارجی بفروشد؛ زیرا در صورت صادرات، معافیت مالیاتی خواهد داشت؛ اما هنگامی که محصول خود را در داخل به فروش برساند، مجبور است به‌سرعت مالیات خود را تحویل دهد. باید تولیدات داخلی را در مقابل هجمه اجناس خارجی تقویت کرد. هنگامی که صحبت از اقتصاد مقاوتی می‌شود، برخی تصور می‌کنند این حرف یک شعار است؛ ولی این‌طور نیست و باید به آن عمل شود.

در دولت یازدهم قرار است در منطقه سنگان چندین میلیون تن زنجیره فولاد ایجاد شود. با توجه به اینکه منطقه سنگنان به‌شدت کم‌آب است آیا اجرای این طرح در جهت جلوگیری از خام‌فروشی توجیه اقتصادی دارد؟

قرار است در منطقه سنگان تنها کنسانتره و گندله تولید شود که مصرف آب در تولید آن‌ها در مقایسه با فولاد کمتر است.  تولید فولاد نه‌تنها در سنگان، بلکه در هیچ جای کم‌آب دیگر توصیه نمی‌شود. البته باید قبول کرد که مشکل کم‌آبی در کشور وجود دارد و آبی که در تولید کنسانتره و گندله استفاده خواهیم کرد به‌مراتب گران‌تر از آبی است که رقبا در جای دیگر استفاده می‌کنند، ولی این مشکل اصل کار را زیر سوال نمی‌برد.

گفت و گوها

ماهنامه اخبار فلزات

cache/resized/a88afb2e5de6abe3f650d83fa09e28ee.jpg
چهل و نهمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/5cc87f56bb103a1caa0110d14b7fc327.jpg
چهل و هشتمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/c141fc836a5382ce9abebc9b5e91ec94.jpg
چهل و هفتمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/6c220d3a8bcde9f0ffa06402fad1f7cc.jpg
چهل و ششمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/15fa68ba0f5da770c0543626ce041543.jpg
سرمقاله/ عبدالوهاب سهل‌آبادی/ رئیس خانه صنعت،
cache/resized/b7f512f115ec95fd20cd5ed4e7c0c2c2.jpg
چهل و پنجمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/e6d4a9ee9638771f9e0d18b472b7ceab.jpg
چهل و چهارمین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
cache/resized/af980bc3bfd78b60a778dabb7ae438ee.jpg
چهل و سومین شماره هفته‌نامه الکترونیکی پایگاه
Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Black Blue Brow Green Cyan

Body

Background Color
Text Color
Layout Style
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family